Schematy, zasady i metody przeprowadzania procesów myślowych, rozgrywania gier lub prowadzenia działalności gospodarczej

Zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pwp za wynalazki nie uważa się w szczególności schematów, zasad i metod rozgrywania gier, o ile zgłoszenie dotyczy przedmiotu jako takiego. A zatem wyłączenie stosuje się do zasad tradycyjnych gier, takich jak karty lub gry planszowe, a także do reguł gier, które znajdują zastosowanie w nowoczesnych urządzeniach do rozgrywania gier, takich jak automaty do gier hazardowych lub gry wideo.

Schematy, zasady i metody rozgrywania gier

Zasady gry określają ramy koncepcyjne warunków, które regulują zachowania graczy i przebieg gry w związku z decyzjami i działaniami podejmowanymi przez poszczególnych graczy. Ramy te obejmują m.in. zasadę rozpoczęcia gry (np. grę rozpoczyna najmłodszy gracz lub gracz, który wygrał poprzednią rozgrywkę), zasady postępowania w sytuacjach, które powstają w czasie rozwoju rozgrywki (np. co dzieje się w sytuacji, gdy dwa pionki znajdą się na jednym polu), jak również celów, do których dążą gracze, określających postęp w grze (np. dotarcie do mety). Warunki i zasady są zatem zbiorem reguł, które wskazują na cel gry. Zasady gry są abstrakcyjne i mają znaczenie tylko w kontekście gier. Na przykład zasadą taką jest wymóg wylosowania dwóch takich samych liczb, aby rozpocząć grę.

Współczesne gry, a w szczególności gry wideo, często charakteryzują się szeregiem złożonych i interaktywnych elementów narracyjnych w wirtualnym świecie gry. Takie elementy gry decydują o jej przebiegu w związku z wyborami bądź decyzjami podjętymi przez gracza (np. ewoluujące postaci i fabuły), jak również o tym, w jaki sposób przebiega gra w interakcji z graczami (np. tor wyścigowy z kierownicą i interaktywnym fotelem gracza, przy czym w momencie podjętej przez użytkownika akcji, np. ostrego skrętu, przechyla się fotel gracza lub aktywuje się element wibrujący zapewniający realizm gry).

Często zdarza się, że fabuła gry jest wielowątkowa, co skutkuje występowaniem elementów stanowiących zasadę gry. Takim elementem może być przykładowo konieczność zjazdu z toru wyścigowego i zmiany ogumienia, które wybiera gracz. W przypadku prawidłowego wyboru opon gracz jest w stanie pokonać kolejny dłuższy odcinek trasy. Jeśli dokona niewłaściwego wyboru, nie ukończy wyścigu – gra kończy się i gracz przegrywa. Elementy narracyjne są zasadami przeprowadzania gry, w związku z czym kwalifikują się, w szerokim znaczeniu, jako zasady gry jako takie. Jest tak niezależnie od faktu, że mogą być one ujawnione tylko podczas przebiegu gry.

Jeśli natomiast zastrzegany przedmiot zgłoszenia określa środki techniczne do realizacji zasad gry, to rozwiązanie ma charakter techniczny i nie stanowi zasady rozgrywania jako takiej, a zatem nie jest wyłączone z możliwości opatentowania. Na przykład zastosowanie komputera lub środków mechatronicznych, takich jak kostki sześcienne, do wygenerowania liczb pseudolosowych, aby spełnić wymóg wylosowania dwóch takich samych liczb i móc rozpocząć grę, jest wystarczające do uznania przedmiotu zgłoszenia za wynalazek.

Schematy, zasady i metody przeprowadzania procesów myślowych

Wyłączenie ze zdolności patentowej schematów, zasad i metod przeprowadzania procesów myślowych dotyczy instrukcji dla ludzkiego umysłu dotyczących sposobu prowadzenia procesów poznawczych, koncepcyjnych lub intelektualnych (np. metoda nauki języka obcego). Wyłączenie ma zastosowanie tylko wtedy, gdy takie schematy, zasady i metody są zastrzegane jako takie.

Jeśli zastrzeżenie patentowe w kategorii sposobu obejmuje czysto myślową realizację wszystkich etapów tego sposobu, to należy do kategorii sposobu wykonywania procesów myślowych jako takich i podlega wyłączeniu z patentowania.

Przykładem takiej metody będzie zastrzeżenie określające sposób projektowania warunków ładowania prętów paliwowych do rdzenia reaktora jądrowego w celu maksymalizacji ilości wytwarzanej energii. Metoda polega na określeniu optymalnych wartości parametrów technicznych w procesie ładowania prętów paliwowych do rdzenia reaktora i na przyjęciu wartości początkowych, następnie przeprowadzeniu symulacji na podstawie tych wartości, a potem iteracyjnej zmianie tych wartości po uwzględnieniu wyników symulacji aż do spełnienia kryterium końcowego. Taka metoda opiera się na rozważaniach technicznych z dziedziny reaktorów jądrowych. Jednakże dopóki wszystkie zawarte w zastrzeżeniu etapy metody można przeprowadzić myślowo, przedmiot zastrzeżenia będzie wyłączony z możliwości patentowania. Wyłączenie będzie miało również zastosowanie, jeśli symulacja obejmuje wartości rzeczywiste uzyskane z pomiarów technicznych, a zastrzeżenie nie zawiera etapu przeprowadzenia takich pomiarów.

Zastrzegana metoda nie jest metodą przeprowadzania procesów myślowych jako takich, jeżeli wymaga zastosowania środków technicznych (np. komputera, urządzenia pomiarowego itp.) w celu przeprowadzenia co najmniej jednego z jej etapów lub jeżeli pozwala na uzyskanie fizycznego produktu (np. jeśli jest to sposób wytwarzania produktu zawierający etapy projektowania produktu i etap wytwarzania produktu zaprojektowanego w taki sposób).

Po ustaleniu, że zastrzegana metoda jako całość nie jest wykluczona z patentowania na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 3 pwp, jest ona badana pod kątem innych wymagań dotyczących zdolności patentowej, w szczególności nowości i poziomu wynalazczego.

W przypadku, gdy zastrzeżenie określające metodę wykonywania procesów myślowych jako takich ogranicza się do określenia, że metoda jest realizowana przez komputer, to nie tylko korzystanie z komputera, ale także czynności wykonywane przez sam komputer mogą wnieść wkład techniczny, jeżeli są oparte na rozważaniach technicznych i służą celowi technicznemu.

Inny przykład to metoda określania miejsca zamocowania oscylatora elektromagnetycznego (104) w przepływomierzu masowym Coriolisa. Metoda ta wykorzystuje odpowiedni model przepływu w danej realizacji konstrukcyjnej przepływomierza, znajomość praw fizyki (w tym siły Coriolisa) i odpowiednią analizę sygnałów z czujników (105) i (105’) w układzie pomiarowym (20). Na metodę składają się kroki określające docelowo, jak wybrać pozycję oscylatora elektromagnetycznego (104), aby zmaksymalizować dokładność pomiaru przepływomierza. W tym przypadku ochronie patentowej mogą podlegać te cechy, które wnoszą wkład techniczny w zakresie, w jakim określają to konkretne położenie oscylatora elektromagnetycznego (104).

Oscylator elektromagnetyczny

Schematy, zasady i metody prowadzenia działalności gospodarczej

W zakres schematów, zasad i metod prowadzenia działalności gospodarczej, które jako takie są wyłączone z możliwości patentowania na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 3 pwp, wchodzą rozwiązania o charakterze finansowym, handlowym, administracyjnym lub organizacyjnym.

Działalność finansowa zazwyczaj obejmuje bankowość, fakturowanie lub księgowość. Marketing, reklama, zarządzanie prawami i umowami, a także działania o charakterze prawnym mają charakter handlowy lub administracyjny. Zarządzanie personelem, projektowanie przepływu pracy dla procesu biznesowego to przykłady reguł organizacyjnych. Inne czynności typowe dla prowadzenia działalności gospodarczej dotyczą badań operacyjnych, planowania, prognozowania i optymalizacji w środowiskach biznesowych, w tym logistyki i planowania zadań. Działania te obejmują zbieranie informacji, ustalanie celów oraz stosowanie metod matematycznych i statystycznych do oceny informacji w celu ułatwienia podejmowania decyzji przez kierownictwo.

Jeżeli zastrzegany przedmiot wykorzystuje środki techniczne, takie jak komputery, sieci komputerowe lub inne programowalne urządzenia, do wykonania co najmniej niektórych etapów metody prowadzenia działalności gospodarczej, to nie zalicza się go do rozwiązań jako takich, a zatem nie wyłącza się go z możliwości opatentowania.

Jednak sama możliwość zastosowania środków technicznych nie jest wystarczająca, aby uniknąć wyłączenia, nawet jeśli opis ujawnia wykonanie techniczne. W przypadku operowania takimi pojęciami jak „system” lub „środki” należy uważnie przeanalizować, czy z kontekstu wynika, że terminy te odnoszą się wyłącznie do elementów technicznych, ponieważ „system” może odnosić się np. do organizacji finansowej, a „środki” do jednostek organizacyjnych.

Po ustaleniu, że zastrzegany przedmiot jako całość nie jest wyłączony z możliwości opatentowania na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 3 pwp, jest on badany pod względem nowościpoziomu wynalazczego. Badanie poziomu wynalazczego wymaga oceny, które cechy przyczyniają się do technicznego charakteru wynalazku.

Cechy, które są wynikiem technicznych realizacji wynalazku, a nie są częścią metody działalności gospodarczej, nadają wynalazkowi technicznego charakteru i dlatego należy je odpowiednio uwzględnić. Ilustruje to następujący przykład: zastrzeżenie określa skomputeryzowany system sieciowy, który umożliwia klientom uzyskanie treści audiowizualnych na temat wybranych produktów za pomocą komputerów zainstalowanych w każdym punkcie sprzedaży firmy, a wszystkie są podłączone do centralnego serwera z centralną bazą danych przechowującą dane treści audiowizualne jako pliki elektroniczne. Dystrybucja plików elektronicznych z centralnego serwera do punktów sprzedaży mogłaby być technicznie realizowana poprzez umożliwienie pobierania pojedynczych plików bezpośrednio z centralnej bazy danych na komputer na żądanie klienta lub, alternatywnie, poprzez przeniesienie wielu wybranych plików elektronicznych do każdego punktu sprzedaży, przechowywanie tych plików w lokalnej bazie danych punktu sprzedaży i pobieranie odpowiedniego pliku z lokalnej bazy danych, gdy klient zażąda treści audiowizualnych w punkcie sprzedaży. Wybór jednej implementacji spośród tych dwóch opcji leży w kompetencjach osoby wykwalifikowanej technicznie, takiej jak inżynier oprogramowania, w przeciwieństwie do np. określenia, że zestaw oferowanych treści audiowizualnych jest inny dla każdego punktu sprzedaży, co zwykle należy do kompetencji eksperta biznesowego. Cechy zastrzeżenia określające dowolne z tych dwóch możliwych technicznych realizacji wnoszą wkład do technicznego charakteru wynalazku, a zatem mogą podlegać opatentowaniu. Natomiast cechy określające sposób prowadzenia działalności gospodarczej, jak wybór jednej z dwóch realizacji jako bardziej przydatnej biznesowo bądź tworzenie indywidualnych zestawów treści audiowizualnych dla każdego punktu sprzedaży, są tego wkładu pozbawione, a zatem nie mogą zostać opatentowane.

Jeśli zastrzeżenia patentowe dotyczą technicznego wdrożenia metody działalności gospodarczej, a modyfikacja tej metody ma na celu obejście problemu technicznego, zamiast rozwiązania go środkami technicznymi, to nie wnosi ona wkładu technicznego do stanu techniki,
a zatem nie podlega ochronie.

Przykład dotyczy aukcji elektronicznej, która jest przeprowadzana poprzez sukcesywne obniżanie ceny, dopóki cena nie zostanie ustalona przez zdalnego uczestnika, który jako pierwszy prześle wiadomość. Z związku z tym, że wiadomości uczestników aukcji mogą być odbierane poza kolejnością z powodu możliwych opóźnień transmisji, każda wiadomość zawiera znacznik czasu. Zmiana zasad aukcji, polegająca na zaprzestaniu przesyłania znacznika czasu, sprowadza się raczej do obejścia technicznego problemu opóźnień w transmisji niż rozwiązania go za pomocą środków technicznych. W innym przykładzie, a mianowicie w metodzie przeprowadzania elektronicznych transakcji finansowych kartami kredytowymi w punkcie sprzedaży, decyzja administracyjna dotycząca rezygnacji z konieczności uzyskania nazwy lub adresu nabywcy w celu autoryzacji transakcji może zaoszczędzić czas i ograniczyć przesyłanie danych. Taka decyzja administracyjna sama w sobie nie oznacza jednak technicznego rozwiązania problemu niskiej przepustowości linii komunikacyjnych czy też ograniczonej przepustowości serwerów, a zatem nie ma podstaw do ochrony patentowej.

Sam fakt, że dane wejściowe do metody działalności gospodarczej stanowią rzeczywiste dane, nie jest wystarczający, aby zastrzeżenie patentowe tej metody nabierało technicznego charakteru, nawet jeśli dane dotyczą parametrów fizycznych (np. są nimi odległości między punktami sprzedaży).

W komputerowo wspomaganej metodzie (CII), ułatwiającej podejmowanie decyzji menedżerskich, automatyczny wybór z zestawu biznesplanów najbardziej opłacalnego, który umożliwia także spełnienie pewnych wymagań technicznych (np. osiągnięcia założonej redukcji wpływu na środowisko), nie jest uważany za wnoszący wkład techniczny do stanu techniki.

Wynik metody działalności gospodarczej może być przydatny, praktyczny lub nadający się do sprzedaży, ale nie kwalifikuje się jako efekt techniczny.

Metody działalności gospodarczej, np. funkcje administracyjne, mają zastosowanie w różnych kontekstach. Na przykład system wsparcia medycznego może być skonfigurowany tak, aby dostarczał lekarzowi dane uzyskane z czujników, którymi jest opomiarowany pacjent, albo dane dostarczane bezpośrednio przez pacjenta, gdy dane z czujników nie są dostępne. Ustalenie wyższego priorytetu danych z czujników nad danymi dostarczonymi przez pacjenta jest regułą administracyjną. Ustalenie jej leży w gestii administratora, np. szefa kliniki, a nie inżyniera. Jako reguła administracyjna nie wywołuje ona skutków technicznych i nie wnosi wkładu w techniczny charakter zastrzeganego rozwiązania.